XChains Energy - Blog , UncategorizedXChains Energy - Blog , Uncategorizedhttps://www.xchains.info/blog/UncategorizedTue, 14 Apr 2026 12:39:51 +0200http://zoho.com/sites/<![CDATA[Het versneld aanleggen van Zeer Lage Temperatuur-Uitwisselingsnetwerken]]>https://www.xchains.info/blog/post/het-versneld-aanleggen-van-zlt-u-enter-your-post-title

Het aardgasvrij maken van onze wijken is nodig om onze collectieve doelstelling om CO2 vrij te zijn in 2050 waar te maken. Nu de energie prijzen van fossiele brandstoffen weer naar boven vliegen en onze afhankelijkheid van buitenlandse leveranciers veel risico’s met zich meebrengt, is een forse versnelling van dit proces noodzakelijk geworden. De Zeer Lage Temperatuur Uitwisselingnetwerken (ZLT-U) kunnen deze versnelling realiseren.


Deze netwerken bieden een aantal voordelen die de gebruikelijke collectieve warmtenetwerken niet kunnen leveren.Behalve koeling te leveren, maken ze gebruik van lokale (bestaande) bronnen zoals oppervlakte water, riothermie, maar ook zonne-energie.Verder reduceren ze onnodige warmte (en koude) verliezen door overtollige energie tijdelijk op te slaan.Maar het belangrijkste voordeel is dat ze in tegensteling tot de conventionele MT en HT warmtenetten langzaam uitgebouwd kunnen worden doordat nieuwe bronnen aangekoppeld kunnen worden in samenhang met het groeiende aantal aansluitingen. Hierdoor wordt het vollooprisico, de moeilijkste factor in het realiseren van een rendabel conventioneel warmtenet, vermeden.


XChains concentreert zich op het aanleggen en exploiteren van ZLT-U netwerken omdat door de genoemde voordelen van ZLT-U netwerken het aardgasvrij maken van de vele wijken mogelijk maakt. Met behulp van de door haar voorgestelde aanpak, kan XChains ook een bijdrage leveren in de versnelling van het aardgasvrij maken van wijken. Deze bijdrage bestaat uit het invoeren van een aanpak analoog aan wat is gedaan om glasvezels aan te leggen en het inbrengen van private financiering.


Zoals bij de aanleg van glasvezels wordt de aanleg van het ZLT-U netwerk voltooid tot aan de voordeur van elk huis zonder dat de woning eigenaar verplicht is zich aan te sluiten. Haar potentiële klanten moeten worden overgehaald zich aan te sluiten op basis van een aantrekkelijke aanbieding kort voordat het ZLT-U netwerk in de straat wordt gelegd. Mochten ze om persoonlijke redenen (bijvoorbeeld woning is nog niet voldoende geïsoleerd of de gasketel of lucht gedreven warmtepomp zijn nog lang niet afgeschreven) kan de aansluiting worden uitgesteld. Deze inherente keuzevrijheid maakt een (vaak langdurig) participatie proces zoals voor de aanleg van een conventioneel netwerk overbodig. Behalve dat hiermee eerder met de daadwerkelijke aanleg begonnen kan worden, worden klanten niet gedwongen zich vroegtijdig te verbinden op basis van geschatte toekomstige kosten en zonder te weten wat hun persoonlijke situatie zal zijn wanneer zij uiteindelijk worden aangesloten.


XChains erkent dat private financiering iets duurder is dan grotendeels publieke financiering. Tegenover deze hogere financieringskosten, voorkomt een private aanpak de (vaak onderschatte) publieke veranderingen tijdens de uitvoering. Binnen de projectgerichte aanpak zal XChains ervoor zorgdragen dat er duidelijkheid is over de verantwoordelijkheden van alle partijen. Als projectmanager en toekomstige exploitant heeft XChains een interesse om ervoor te zorgen dat de aanlegkosten en geleverde kwaliteit overeenkomen met de gemaakte afspraken. Hierdoor kunnen onverwachte kostenstijgingen, die veelal doorgevoerd worden aan de toekomstige klanten, vermeden worden.

Zelfs als deze onverwachte kostenstijgingen in een publieke aanpak ook vermeden kunnen worden, neemt de financieringscapaciteit van de publieke sector snel af. Op nationaal niveau heeft de regering meer en meer problemen om het budget rond te krijgen.Behalve defensie en de sociale sector, is infrastructuur (wegen, bruggen, sluizen, kademuren, dijken, etc.) een kostenpost die zwaar op de begroting en leenfaciliteiten drukt. Gegeven dat de gereserveerde bedragen misschien al onvoldoende zijn, is er zeker geen capaciteit om een versnelling in de aanleg van warmtenetten door te voeren. In tegenstelling tot de meeste infrastructuur, maar ook lokale voorzieningen (sporthal, zwembad, etc.) kunnen warmtenetten wel met private middelen worden gefinancierd.De maatschappelijke, milieu en strategische voordelen van het aardgasvrij maken van Nederland zouden geen belemmering moeten vormen om een versnelling met private middelen tegen te gaan.

]]>Tue, 31 Mar 2026 12:56:17 +0000<![CDATA[Het financieren van Warmtenetten]]>https://www.xchains.info/blog/post/het-financieren-van-warmtenetten

Met de nieuwe wet WcW gaat het erom dat de publieke sector een grotere “regie” krijgt over de ontwikkeling van warmtenetten. Gezien de ontwikkeling met betrekking tot de energie prijzen voor het collectieve verwarmen van woningen is deze wens begrijpelijk, maar of de voorgestelde aanpak leidt tot de beste en meest betaalbare optie, is echter de vraag.


Om te begrijpen of de huidige voorstellen voor warmtenetten “betaalbaar” zijn, is het belangrijk vast te leggen wat “betaalbaar” betekend en voor wie. Met “betaalbaar” wordt in eerste instantie gedacht aan de eindgebruiker van de warmte: kan en is de gebruiker bereid de voorgestelde tarieven te betalen voor de af te nemen hoeveelheid warmte.  Echter ook de leverancier van de warmte vraagt zich ook af of zijn business model “betaalbaar” is: kan de leverancier de warmte leveren tegen de vastgelegde tarieven geven de gemaakte en verwachte investeringen en de exploitatie en financieringskosten na aftrek van de eventuele beschikbare subsidies. Tenslotte kan de overheid zich ook afvragen of de gevraagde hoeveelheid subsidies “betaalbaar” zijn binnen haar budget.

Gezien de grote van het overheidsbudget leggen velen de verantwoordelijkheid om er voor te zorgen dat de warmte betaalbaar is voor de gebruiker snel neer bij de overheid. Te meer omdat ze vaststellen dat de private sector als leverancier niet heeft gedemonstreerd dat zij een voor de gebruiker een betaalbare oplossing kon leveren omdat zij “grote winsten” (i.e. een aangenomen onevenredig rendement of het ingezette kapitaal) maakte. Naast het verstrekken van een investeringsfinanciering met minimaal rendement, wordt een overname van de regie over het hele proces ook gezien als een methode om de levering van warmte meer betaalbaar te maken voor de gebruiker. De oplossing lijkt dus eenvoudig, maar is deze oplossing ook betaalbaar voor de overheid.

De grotere regierol van de overheid is in de wet ingevuld door het verplicht stellen dat de publieke sector een meerderheidsaandeel moeten nemen in alle bestaande en toekomstige warmtenetten met meer dan 1500 aansluitingen. Deze beslissing heeft als gevolg gehad dat ten minste de twee grootste private warmtebedrijven aangekondigd hebben nieuwe activiteiten in het aanleggen van warmtenetten stoppen en hun investeringen te verkopen aangezien ze niet als minderheidsaandeelhouder willen blijven. Eneco heeft daarvoor een bedrag van €1 miljard geëist. Helaas heeft de overheid op dit moment slechts een potje van €224 miljoen voor alle aankopen van warmtenetten gereserveerd. Met ander woorden, het is niet ondenkbaar dat het potje met minimaal €1 miljard moet worden opgehoogd.
Als met deze €1 miljard investering, de toekomst van deze bestaande netten binnen de objectieven van de energie transitie verzekerd zou zijn, dan is de te maken investering bij de overheid waarschijnlijk “betaalbaar”. Echter de meeste van deze bestaande netwerken voldoen niet aan de energietransitie en de CO2 criteria voor 2040 en er moet rekening worden gehouden met substantiële investeringen gedurende de komende jaren. Deze investeringen hebben in eerste instantie betrekking op het verwijderen van de huidige gascentrales, maar ook op het eventuele ombouwen van de huidige HT (MT) netten naar ZLT netten (1) . 

Naast de investeringen met betrekking op de bestaande netten, vragen ook de aanleg van nieuwe warmtenetten door publieke warmtebedrijven om grotere overheidsbijdragen.  Al deze investeringen kunnen zeker doormiddel van het voorgestelde garantiefonds worden gefinancierd met goedkopere (BNG en/of commerciële) bankleningen, maar dan moet natuurlijk dit garantie fonds met de noodzakelijke gelden zijn uitgericht. Helaas is dit op het huidige moment is dit niet het geval. De momentaan gereserveerde €150 tot €200 miljoen staan in tot geen enkele relatie tot de werkelijke behoeften die in de tientallen miljarden kunnen lopen. Anders gezegd: zijn al deze investeringen dus werkelijk “betaalbaar” voor een overheid die daarnaast bijdragen moet leveren aan vele andere nationale verantwoordelijkheden (gezondheidszorg, onderwijs, defensie, woningbouw, grootschalige verkeersinfrastructuur, …) .

In een groeiende welvarende economie met een laag budget tekort zouden al deze wensen kunnen worden gerealiseerd (i.e. alles is betaalbaar), echter de situatie is op dit ogenblik niet zo rooskleurig en keuzen moeten dus worden gemaakt. In tegenstelling tot investeringen in bijvoorbeeld onderwijs en defensie, kunnen de investeringen in warmtenetten wel privaat gefinancierd worden en daarmee de financiële druk op de overheid verminderen. In veel gevallen, zijn private bedrijven zelfs beter in staat deze lokale warmtenetten efficiënt te runnen dan een publiek bedrijf dit kan doen omdat ze andere prikkels hebben in het doorvoeren van de efficiëntie en veel minder afhankelijk zijn van politieke invloeden. Zoals het verleden heeft laten zien, wil dit echter niet zeggen dat dit mogelijk is zonder een duidelijk project georiënteerd kader met goed gedefinieerde randvoorwaarden die aangepast zijn aan de lokale omstandigheden. 

Helaas is het huidige wetgevingskader niet toegepast op een lokale bedrijfsvoering in de zin dat de controle op de uitvoering op landelijk niveau is georganiseerd met de gemeente als een soort lokale partner zonder dat ze een volledige verantwoordelijkheid hebben in het structuren van het lokale project. Tot op zekere hoogte, wordt getracht dit mogelijke mankement te verhelpen door de publieke sector (veelal de gemeente) een direct meerderheidsaandeel te geven in hat warmtebedrijf. Het mogelijke resultaat van deze goedbedoelde aanpak brengt het risico met zich mee dat de project organisatie nog ondoorgrondelijker wordt waardoor de kans op vertraging en stopzetting, maar ook op latere problemen (financiële verliezen) toeneemt. Of met ander woorden, er is een grote kans dat in 2040 we constateren dat  de energietransitie verre van of geheel niet gehaald is.

De oplossing zou kunnen zijn dat met in achtneming van de nieuwe wet, de gemeente en het aangewezen warmtebedrijf gezamenlijk tot afspraken komen omtrent het kader waarbinnen het project gerichte warmtebedrijf moet werken. Dit kader zou betrekking moeten hebben op de definitie van het toekomstige warmte (en koude) net dat is onderbouwd door een vast realisatie budget en een vast (inflatie gecorrigeerd) tarief voor de periode waarin de investering door het warmtebedrijf terugverdiend moet worden. Binnen dit kader heeft het warmtebedrijf de uitvoeringsverantwoordelijkheid en moet de gemeente ervoor zorg dragen dat het warmtebedrijf zich houdt aan de afgesproken randvoorwaarden.


Om het juiste realisatiebudget te verkrijgen, zou de gemeente de opdracht moeten uitschrijven. De partij die de meest optimale aanbieding doet wordt dan uitgenodigd om de aandeelhouder te worden in het warmtebedrijf naast de publieke meerderheidsaandeelhouder op basis dat de private partij de financiële verantwoordelijkheid heeft. Dit betekent dat binnen het vastgelegde budget en het aangeboden tarief, de aandeelhouders delen in de gemaakte winsten of verliezen. 

Met andere woorden, het warmtebedrijf en daarmee in het bijzonder de private partij richten zich onder andere op hoe het warmtenet moet worden aangelegd, hoe zij de voorgestelde tarieven verzekeren kan, en hoe zij voldoet aan de leveringsvoorwaarden van warmte. De private partij wordt gestimuleerd een efficiënte oplossing te leveren doordat zij binnen een afgesproken kader verlies en winst kan maken.
Deze voorgestelde aanpak kan geheel binnen de nieuwe wet en kan de aanleg van nieuwe warmtenetten betaalbaar maken voor de gebruiker en de overheid. 


(1) De toenemende isolatie van individuele huizen, de installatie van een groeiend aantal warmtepompen en aircons leid tot een constante reductie van de warmte afname. Het gevolg is dat de operationele kosten stijgen en inkomsten dalen en dat dus business case voor HT/ MT totaal wegvalt als tarieven niet kunnen worden aangepast of er geen overheidsbijdragen komen.

Get Started Now
]]>Sat, 01 Nov 2025 13:32:20 +0000<![CDATA[De voordelen van een ZLT-Uitwisselnetwerk]]>https://www.xchains.info/blog/post/de-voordelen-van-een-zlt-uitwisselnetwerk

Er is een groeiende interesse in het hoe en waarom van Zeer Lage Temperatuur (ZLT) netwerken in vergelijking met de traditionele Middel Temperatuur (MT) netwerken en de nu al wat economisch achterhaalde Hoge Temperatuur (HT) netwerken.  Deze ZLT netwerken vormen een goede overgang naar de ZLT-Uitwissel (ZLT-U) of nog  meer innovatieve 5de Generatie Warmte en Koude netwerken (5GDHC). 


Hieronder een kort overzicht waarom voor nieuwe collectieve warmte voorzieningen ZLT-U en/of 5GDHC gebruikt moeten gaan worden.
MT netwerken hebben het grote voordeel dat er veel ervaring mee is opgedaan en dat het daardoor eenvoudig is om de leverzekerheid te garanderen. Als ze daarbij gebruik maken van industriële restwarmte met een hoge temperatuur gaat het erom deze warmte met zo min mogelijk verlies te vervoeren naar de eindgebruikers. Echter door een veranderende situatie en de noodzaak om CO2 te besparen in alle sectoren, is er een grote kans dat de beschikbare hoeveelheid restwarmte afneemt waardoor de warmteverzorging in gevaar komt. De achterliggende gedachte is dit op termijn op te vangen met warmte uit diepe geothermie (meer dan 500m ondergronds). De goede werking en langjarige levering door diepe geothermiebronnen is echter nog erg onzeker. 


In de huidige businesscases, scoort een MT warmtenet met gas als hoofd warmtebron of piekwarmte in combinatie lokale bronnen (oppervlaktewater, rioolthermie, etc.) goed qua investeringen en om netcongestie te verminderen. Een collectieve gasketel produceert warmte efficiënter, maar aardgas is niet direct de meest logische oplossing als het gaat om het gas vrijmaken van wijken. Tegenover de meer efficiënte centrale opwekking, gaat een groot deel van de warmte verloren tijdens het transport (vooral voor warm tapwater). 
Een MT netwerk levert alleen warmte terwijl er steeds meer een vraag naar koeling is. Deze vraag naar koeling heeft indirect ook belangrijke gevolgen voor een MT netwerk, omdat de airco ook warmte kan leveren en gedurende de minder koude perioden als basisverwarming zal worden gebruikt, indien dit goedkoper is dan warmte geleverd uit het MT netwerk. 


Verdergaande isolatie en individuele opwekking leidt tot een constante afname van de door het MT netwerk geleverde warmte. De eigen opwekking van warm tapwater, wanneer er veel zon beschikbaar is zonder het voordeel van terugleververgoeding (saldering), kan een beduchte concurrent van het MT net worden. Het ‘winstgevende’ stookseizoen voor verwarming wordt daardoor op termijn korter, zonder dat daar een compensatie tegenover staat en de warmteverliezen in het MT net nemen relatief sterk toe. Het gevolg is dat het warmtebedrijf haar tarieven voortdurend moet ophogen (en daarmee steeds meer gebruikers stimuleert om te gaan isoleren en hun eigen warmte te verzorgen). 


Een groter probleem is dat een infrastructuur voor het leveren van hoogwaardige warmte gepaard gaat met de reeds genoemde hoge transport verliezen en dat zij niet ingericht is op toekomstige trends. Een infrastructuur, die bij voorkeur voor een periode van 30 tot 50 jaar zou moeten blijven functioneren, moet zich kunnen aanpassen, aan deze toekomstige trends. De infrastructuur moet bestendig zijn tegen een afnemende individuele warmtevraag, in een behoefte aan koeling kunnen voorzien en de groeiende mogelijkheden van lokale, decentrale opwekking en opslag kunnen integreren. Met andere woorden het belangrijkste uitgangspunt voor de aan te leggen infrastructuur is dat deze flexibel, veerkrachtig en aanpasbaar is aan de toekomstige warmte- en koudevraag. 


Het alternatief is een ZLT Uitwisselnetwerk. Dit bestaat uit het aanleggen van laagwaardige (en goedkope) infrastructuur, die een krachtige en duurzame bron bij de voordeur brengt van elke woning en de opwaardering naar de benodigde eindtemperaturen gebeurt decentraal (in individuele woningen of voor een groep van woningen). Hiermee kan door het netwerk in de zomer ook de gewenste koeling worden geleverd en neemt het elektriciteitsgebruik van individuele warmtepompen af (tot < 60%). Een ZLT-U netwerk biedt als er nog geen collectief netwerk is, veel aanvullende voordelen en zou ook toegepast kunnen worden als transformatie van een eerder gekozen MT oplossing.


Waar een ZLT netwerk (zogenaamd bronnennet) zich richt op het leveren van warmte of koude, kan een ZTL-U (of 5de generatie 5GDHC netwerk) beide gelijktijdig leveren. Daarbij wordt de overtollige warmte (verkregen door koeling in gebouwen zoals airconditioning, koeling in winkels, datacenters, kantoren, e.d.) en koude (bij het leveren van verwarming) weer terug gebracht in het systeem of kan deze tijdelijk (buffer) of langdurig (WKO) worden opgeslagen voor later gebruik. Met andere woorden, door het terugvoeren van de overtollige warmte verkregen door koeling gaat er minder warmte verloren aan de buitenlucht en in de bodem. Behalve de directie energiebesparing, wordt tijdens de zomer ook opwarming in de stad door hitte-eilanden verminderd. Belangrijker lijkt nog het tegengaan van opwarming in de bodem, omdat veel drinkwaterleidingen ’s zomers al de grens bereiken van legionella gevaar (> 25C).


Tenslotte, is de aanleg van een ZLT-U en 5GDHC netwerk eenvoudiger (geen grote stalen buizen met isolatie nodig) en dus goedkoper en kunnen andere lokale geproduceerde energie bronnen (zonne-energie, aquathermie, etc.) veel eenvoudiger in het systeem worden geïntegreerd.  Door deze lokale benutting van energiebronnen kan een wijk niet alleen “gasloos” worden, maar veel meer energie onafhankelijk. En door een efficiënt gebruik van buffers en individuele tijdelijke opslag van warmte kan het gebruik van elektriciteit ook veel beter worden gespreid over de dag en zijn er meer aansluitingen mogelijk op het elektriciteitsnetwerk. 

Get Started Now
]]>Tue, 14 Oct 2025 19:25:07 +0000<![CDATA[Bewonersparticipatie en warmtenet ontwikkeling]]>https://www.xchains.info/blog/post/bewonersparticipatie-en-warmtenet-ontwikkeling

Warmtenetten vormen een belangrijk element in het realiseren van de dringend gewenste energie transitie en het uitfaseren van gas als warmtebron. Vele gemeenten, woningbouw coöperaties, energie coöperaties en energie gemeenschappen, bewonersverenigingen en nog vele anderen houden of willen zich actief bezighouden met de ontwikkeling ervan.Een belangrijke leidende gedachte is dat alle bewoners in deze ontwikkeling zoveel mogelijk betrokken moeten worden omdat zij uiteindelijk de rekening betalen.


Zodra er dus een van deze vele organisaties het idee voor een warmtenet heeft gelanceerd, is de eerste actie na te gaan wat de anderen in de wijk hiervan vinden en of ze de realisatie van dit idee kunnen ondersteunen en wat hun mogelijke wensen kunnen zijn.Het verkrijgen van een goede participatie van de bewoners (beide eigenaren en huurders) wordt als essentieel belang gezien. Een warmtenetwerk is uiteindelijk een collectieve voorziening en hoe meer aansluitingen er zijn, des te lager zijn de kosten voor iedereen.


Het Participatie Proces

De vele enquêtes die al op lokaal maar ook op nationaal niveau gehouden geven vaak het zelfde resultaat: ja er is een grote interesse om de energie transitie te verwezenlijken en iedereen wil hierbij graag een bijdrage leveren mits voor een meerderheid van de ondervraagde personen de kosten niet hoger uitvallen dan wat ze nu betalen. En om zich op dit punt te kunnen verzekeren willen ze niet worden gedwongen om zich aan te sluiten op het mogelijk duurdere warmtenetwerk. Ze willen dus “keuze vrijheid” behouden wat betekent de mogelijkheid hebben om zich op elk moment weer te kunnen afsluiten en alternatieve mogelijkheden benutten om de gewenste warmte te verkrijgen.


Deze keuze vrijheidseis is een veel gevallen het begin van het einde in het ontwikkelen van eenklassiek (MT) warmtenet. Zoals gezegd, een collectief netwerk en in het bijzonder een MT netwerk, vereist dat zoveel mogelijk bewoners mee doen. Als er bijvoorbeeld geen doortastende woningbouw corporatie is die het overgrote deel van de noodzakelijke aansluitingen gaat verzorgen, dan volgt nadat een eerste studie is gemaakt een proces van informatie avonden, gedetailleerde enquêtes over de precieze wensen en eisen, het beantwoorden van zorgen die ontstaan als mensen zich verdiepen en ander verhalen horen, de herziening van de studies, de voorbereiding van alternatieve studies, het maken van analyses van het woonbestand, etc. waarna een nieuwe informatie ronde begint.Het doel van dit proces is dat de initiatiefnemer van de netwerk ontwikkeling zich een grootst mogelijke participatie verzekert voordat met de aanleg van het project wordt begonnen.


Dit doel is zeker lovenswaardig maar kost veel tijd gedurende welke bewoners verhuizen en/of zelf hun bijdrage aan de energie transitie leveren door over te stappen op alternatieve vormen van verwarming dan gas. In het eerste geval moeten de nieuwe bewoners in het participatie project worden betrokken om de gedachte van een hoge aansluitingsgraad te verwezenlijken. In het tweede geval is een potentiële aansluiting verloren gegaan. Met andere woorden, de lengte van het participatie proces heeft een negatieve uitwerking op het toekomstige aantal aansluitingen en kan leiden tot een verzanding van het gehele energie transitie proces (tenzij er eenvoudig een onherroepelijk gemeente besluit valt dat een wijk wordt afgesloten van het gas).


Een Alternatief

Het alternatief is mensen de keuze laten om zich aan te sluiten of niet, is in feite door eenvoudig te beginnen met de aanleg van een warmtenet. Niemand wordt gedwongen om zich aan te sluiten, maar wanneer de graafmachine langs de voordeur komt en een attractief aanbod wordt gedaan, besluiten velen om de knoop door te hakken en mee te doen.Deze aanpak heeft zich reeds bewezen in de glasvezel industrie, waar iedereen op het moment van een passage de mogelijkheid om gratis een kastje in je huis te laten plaatsen zonder enige verplichting om je te laten aansluiten.


Maar zoals reeds geconstateerd, deze aanpak werkt niet voor het klassieke (MT) warmtenet dat zonder een hoge aansluitingsgraad niet financieel haalbaar is: aan aanleg van de zwaar geïsoleerde stalen buizen is kostbaar en er is snel een risico van een productie over- of ondercapaciteit (te weinig woningen sluiten zich aan of iedereen wil zich aansluiten).Dit alles geldt niet (of in een beduidend veel mindere mate) voor een ZLT net en nog minder voor een ZLT-Uitwissel of 5de Generatie Warmte en Koude net.Deze netten ook wel “bronnetten” genoemd zijn niet noodzakelijkerwijs afhankelijk van een centrale warmtebron en hebben geen goed geïsoleerde (stalen) buizen nodig.


Dit betekent natuurlijk niet dat de ontwikkelaar zonder enige studie er maar het beste van hoopt. Nee, zeker niet maar in plaats van alle potentiële aansluitende bewoners te willen bereiken, benadert de ontwikkelaar alleen een paar grotere organisaties (een woningbouw corporatie, groter woningcomplex met al een centrale verwarmingsinstallatie, etc.). Met deze organisaties kunnen commerciële afspraken worden gemaakt waarmee een zekerheid van een basis afname (bijvoorbeeld 40% van de verwachte behoefte) wordt verkregen. Met andere woorden, er is geen noodzaak voor een langdurig participatie proces, maar kan redelijk snel worden begonnen met de aanleg van een netwerk.


Het toekomstige groeiende aantal aansluitingen is geen remming op de kwaliteit van de te leveren warmte (en koeling). Het netwerk heeft een inherente flexibiliteit doordat het eenvoudig is verschillende soorten laagwaardige bronnen aan te sluiten, lokaal geproduceerde energie te gebruiken, en langdurige en korte tijdelijke opslag van warmte (en koude) te creëren. Behalve het verkrijgen van een basis warmte (of koude) behouden de afnemers van de warmte een grotere vrijheid over hoe en wanneer zij dit afnemen en tot op welk niveau zij deze warmte verder opwarmen.


Zelfs als met de bovengenoemde basis afname, het netwerk al “financieel rendabel” is, blijft het financieel zeer aantrekkelijk om nieuwe klanten te werven waarmee de kosten voor iedereen laag blijven of misschien zelfs om laag kunnen. Dit proces van het verwerven van nieuwe klanten wordt pas gedaan wanneer het net langs de voordeur komt en een klantgerichte aanbieding kan worden gemaakt welke rekening houdt met de eventuele specifieke situatie van de klant (aanwezigheid van warmtepomp, gebrek aan isolatie, bestaan van zonnepanelen, etc.). In dit proces kan ook worden vastgesteld dat de mogelijkheid van een toekomstige aansluiting wordt voorzien (“plaatsen van kastje”) zonder dat tot een daadwerkelijke aansluiting wordt overgegaan (bijvoorbeeld omdat de gasketel nog enige tijd mee zou kunnen gaan of eerst de woning geïsoleerd moet worden).


Samengevat

De aanleg van een ZLT net verplaatst de individuele participatie van de bewoner van een theoretische en toekomstige verwachting in de voorbereiding van de aanleg van een warmtenet, naar concrete en directe bespreking van de opties op het moment dat de aanleg het warmte net de voordeur passeert. Natuurlijk blijft een participatie proces op wijk niveau ook van belang, maar dan gaat het niet om het “winnen van aansluitingen” maar om de mogelijkheden om het collectieve netwerk een succes te maken: welke laagwaardige bronnen zijn er, waar is er mogelijke restwarmte (industrie, maar ook rond winkelcentra, kantoren, utiliteitsgebouwen) of een overschot aan tijdelijke energie die als warmte opgeslagen kan worden. Een participatie proces om vast te stellen "wat de bewoner wil" is niet nodig want wat de individuele bewoner wenst is duidelijk: comfort in warmte en koeling voor een lagere prijs.

Get Started Now
]]>Tue, 07 Oct 2025 13:35:23 +0000<![CDATA[De Wet collectieve warmte (Wcw)]]>https://www.xchains.info/blog/post/de-wet-collectieve-warmte-wcw

Het is positief dat de Wcw door de 2de kamer isaangenomen en dat de wet hopelijk per 1 januari 2026 van kracht zal zijn. Helaas is de toepassing van de wet misschien toch iets minder eenvoudig en krijgt de warmte transitie daardoor toch niet de zo gehoopte versnelling.


Dit blog geeft een korte analyse van de twee centrale aspecten van de wet die misschien niet tot de gewenste versnelling leiden. Het eerste punt beschrijft waarom de voorgestelde regie voor de Gemeente niet noodzakelijkerwijs de beste aanpak is om de realisatie en exploitatie van een warmtenet tot stand te brengen. Het tweede punt is een uiteenzetting waarom de voorgestelde methodiek om acceptabele en aanvaardbare tarieven te garanderen voor de gebruikers evenmin dit doel verzekert. Deze aanpak zou een antwoord kunnen zijn op het probleem geïdentificeerd door de ACM (Volkskrant artikel van 12 september “ACM waarschuwt: warmtetransitie stokt zolang de prijs van warmte onzeker is”).


Het blog eindigt met een voorstel hoe deze mogelijke obstakels in de wet kunnen worden overkomen.



Gemeentelijke Regie


Het is onomstreden dat Gemeenten grote regie moeten hebben over de aanleg van warmtenetten. De configuratie en exploitatie van warmtenetwerken, en in het bijzonder van ZLT-U of 5GDHC netwerken, worden bepaald door de lokale omstandigheden. Deze omstandigheden zijn onder meer de locatie en type van de warmtebron, de lengte van het netwerk en het type en hoeveelheid van aansluitingen. In het geval van ZLT-U of 5GHDC netwerken bovendien de mogelijkheden van opslag en uitwisseling van warmte en koude binnen het netwerk en het gebruik van lokale opgewekte groene energie. Door de grote veelzijdigheid in deze omstandigheden heeft elke wijk haar eigen netwerkconfiguratie met een specifiek investeringsvolume en dus uiteindelijk ook een specifiek aangepast tarief.


De Wcw legt de verantwoordelijkheid om het warmtekavel vast te stellen bij de Gemeente, maar vereist dat daarna de Gemeente een warmtebedrijf met een publiek meerderheidsaandeel aanwijst dat de verantwoording krijgt over het opstellen van een uitgewerkt kavelplan, een investeringsplan en een tarief voorstel. Deze plannen en het tarief voorstel worden voorgelegd aan de AMC die ze goedkeurt of afwijst. Na goedkeuring, geeft de Gemeenteraad het warmtebedrijf de opdracht het netwerk te realiseren en te exploiteren.


Het gemaakte investeringsplan en het voorgestelde tarief vormen de basis voor de realisatie en exploitatie, echter deze twee essentiële zaken worden meestal niet vastgelegd in duidelijke en definitieve afspraken waar niet van afgeweken kan worden tijdens de bouw van het warmtenet. De dubbele regierol van de Gemeente als opdrachtgever en uitvoeder via het warmtebedrijf [zie note 1] zou voldoende garanties moeten geven dat een optimaal warmtenet met een acceptabel tarief wordt gerealiseerd.


Helaas blijkt vaak dat de beslissingsvrijheid voortkomend uit deze dubbele rol leidt tot uitstel van essentiële beslissingen, “last minute” aanpassingen of zelfs aanpassingen nadat de bouw is begonnen, bijvoorbeeld om veranderende politieke wensen te kunnen vervullen. De consequenties (hogere investeringen, of lagere inkomsten) worden geaccepteerd als een noodzaak die moet leiden tot het creëren van het “ideale” project. Behalve als de Gemeente zelf de verantwoording neemt door de extra investeringskosten in haar budget op te nemen, moet het warmtebedrijf opdraaien voor de consequenties waarbij het verlies gedekt moet worden door de gebruiker (hogere tarieven) of door de belastingbetaler (jaarlijkse bijdragen door de Gemeente).


De combinatie van het ontbreken van duidelijke en vastgelegde projectafspraken en een dubbele rol van de Gemeente in de regie kan tot een grote onzekerheid voor het warmtebedrijf leiden.Deze onzekerheid maakt de invulling van de eventuele overige 49% aandelen in het warmtebedrijf door een private partner moeilijk of zelfs onmogelijk. Met andere woorden, het bereiken van een 80% financiering van de investeringen uit privaat kapitaal zoals gewenst is op EU niveau [zie note 2] wordt twijfelachtig.


Om dit probleem te vermijden zou de Gemeente zich moeten concentreren op een sterke opdracht-gevende rol waarnaast zij ook de (lokale) controlerende rol met betrekking tot de projectuitvoering en exploitatie zou moeten overnemen van de AMC. Deze controlerende rol door de Gemeente is waarschijnlijk meer effectief dan dit te doen op landelijk niveau. De AMC is meestal minder bekend met de lokale en individuele belangen en omstandigheden van het verwachte snel groeiende aantal warmtekavels en warmtebedrijven.


Een aandeel in het warmtebedrijf hoeft niet direct een probleem te zijn, zolang de Gemeente via dit aandeel niet actief betrokken wordt in de uitvoerende rol. Daarvoor is het nodig dat alle afspraken ten aanzien van de configuratie van het netwerk, de investeringen, plannning en tarieven vastgelegd worden. Deze afspraken geven gelijktijdig een duidelijk kader, waarbinnen door het warmtebedrijf de uitvoerende rol op een bedrijfsmatige wijze kan worden gerealiseerd. Aangenomen dat het warmtebedrijf toegang heeft tot noodzakelijke kennis en ervaring met het aanleggen en exploiteren van een warmtenet [zie note 3] en ruimte heeft om winst te maken, is er een sterke stimulus om efficiënt te werken en zo de kosten te kunnen beheersen en de afgesproken tarieven te kunnen waarborgen.


Tariefvaststelling


De wet heeft van de tariefvaststelling een centraal punt gemaakt om de consument te beschermen. De weg om van de huidige tarieven gebaseerd op de gasprijs naar “op kosten gebaseerde tarieven” te komen is echter complex en relatief lang, omdat de toepassing van een “op kosten gebaseerde tarief” de opbouw van een kostendatabestand vereist. XChains begrijpt de argumentatie voor dit proces in het kader van bestaande projecten, maar hoopt dat nieuwe projecten niet aan dit lange en complexe traject worden onderworpen.


Voor XChains is het minder duidelijk wat het precieze verschil in de uitvoering is tussen het (gewenste) “kosten gebaseerde tarief” en het (niet gewenste) “cost-plus” tarief. Het toelichtingsmemorandum stelt dat bij:

  • het “kosten gebaseerde tarief” de tariefreguleringsmethode ervoor moet zorgen dat “de tarieven beter aansluiten bij de onderliggende kosten van collectieve warmtevoorzieningen en [dat er] tegelijkertijd een efficiëntieprikkel behouden blijft”. Dit betekent dat een verandering in de kosten niet automatisch leidt tot een tarief aanpassing zolang er geen onder- of overwinsten gemaakt worden.
  • het “cost-plus tarief” de tarieven direct meebewegen met de kosten waarbij er dus een vast rendement voor het ingezette kapitaal is. Dit betekent dat het financieel rendement voor het warmtebedrijf ten allen tijden gegarandeerd is en daardoor alle efficiëntieprikkels verdwijnen. Bovendien leidt het tot sterk risicomijdend gedrag, want er kan uit (over-)winsten geen buffer worden opgebouwd om eventuele verliezen te dekken.


Afgezien van de tijd die het kost een betrouwbaar landelijk kostendatabestand op te zetten, blijven er grote verschillen tussen wijken en blijft het lastig om een goede inschatting te maken wat de werkelijke kosten van elk project zouden kunnen zijn. De tarieven die daar uit volgen kunnen automatisch leiden tot de niet gewenste over- of onderrendementen omdat de landelijke kostendata zeer afwijkend kunnen zijn van de werkelijke kosten. De daardoor noodzakelijke aanpassing leidt indirect tot een equivalente “cost-plus” aanpak.


Het minst duidelijk voor XChains is of gedurende de exploitatie periode de tarieven aangepast kunnen worden. XChains gaat ervanuit dat dit het geval is [zie note 4], maar welke triggers er zijn om zo’n aanpassing door te voeren zijn minder duidelijk, tenzij onder- of overrendementen worden geconstateerd. Hierbij is het waarschijnlijk dat deze constatering meestal alleen in het geval van onderrendementen plaatsvindt – het warmtebedrijf heeft er geen direct belang bij de tarieven te reduceren bij overrendement.


Buiten de goedbedoelde intenties van bovengenoemde tariefreguleringsopties om de consument te beschermen, geeft het op kosten gebaseerde tariefregulering de consument geen enkele zekerheid over wat de toekomstige tarieven zijn, wanneer hij besluit om zich te laten aan sluiten op het warmtenet. De enige zekerheid is dat ze een reflectie van de werkelijke kosten zijn, waarbij de recente ervaringen leren dat dit niet betekent dat de tarieven niet zeer sterk kunnen stijgen. Daar komt een aanvullend risico uit voort, nl. bij tariefstijging op basis van té hoge kosten, zullen consumenten zich laten afsluiten van het warmtenet (leegloop), hierdoor stijgen de kosten per aansluiting verder.


Daarentegen zal geen enkele consument een probleem hebben met een (jaarlijkse) aanpassing aan de CBS inflatie-index van het “starttarief” (het tarief ten tijde van de beslissing om zich aan te sluiten op het warmtenetwerk). Elke andere aanpassing moet echter degelijk onderbouwd worden en gerelateerd zijn aan de lokale omstandigheden, waarbij een uitsluitend het argument van een verlieslijdend warmtebedrijf een onvoldoende reden zou moeten zijn. Dit betekent wel dat een warmtebedrijf voldoende financiële buffers (i.e. eigen vermogen) moet hebben om niet direct bij een verlies failliet te gaan.


Om dit mogelijke risico van verliezen in te schatten en het benodigde kapitaal te bepalen is een financiële analyse noodzakelijk om het toepasbare tarief vast te stellen voor de start van de bouw van het netwerk. Deze analyse baseert zich dan op het vastgestelde investeringsplan, het aantal mogelijke aansluitingen, de verwachte exploitatiekosten, en de periode waarover dit kapitaal haar rendement moet verkrijgen. Deze (concessie) periode moet voldoende lang zijn om een realistische kapitaal vergoeding te verzekeren zonder dat het tarief uitzonderlijk hoog wordt. Een gangbare periode is vaak tussen de 20 en 30 jaar, waarna de Gemeente weer de volledige vrijheid heeft om haar toekomstvisie voor het betreffende warmtekavel aan te passen.


Overkomen van bovengenoemde obstakels binnen kader van de wet


Op het eerste gezicht geeft de nieuwe wet een aantal goede aanzetten om de warmtetransitie te versnellen, maar de volgende twee struikelblokken moeten worden voorkomen:

  • De regie rol van de Gemeente: focus zou moeten liggen op een opdrachtgevende en controlerende rol en niet op de participatie in het warmtebedrijf – dus invulling van de vraag: “Wat wil de Gemeente bereiken met het warmtenet en hoe verzekert zij zich dat deze doelen worden bereikt?”
  • De aanpassing van het tarief: dit zou in principe alleen moeten gebeuren met betrekking tot inflatie en redenen voor andere eventuele aanpassingen moeten worden vastgelegd, zodat er duidelijkheid is voor de consumenten.


De projectaanpak die XChains heeft ontwikkeld kan beide struikelblokken oplossen. Dit houdt in dat XChains voor de start van de bouw hetinvesteringsplan en de tarieven voor de gekozen (concessie) periode wil vastleggen in een overeenkomst [zie note 5] tussen het warmtebedrijf (als uitvoerder) en de Gemeente (als opdrachtgever). Deze overeenkomst moet worden getekend voordat met de realisatie begonnen wordt, i.e. op het moment dat alle financiering beschikbaar is (“Financial Close”). Als investeerder kan XChains hierbij een belangrijke rol spelen.


Het warmtebedrijf, via bijvoorbeeld XChains, moet dus aan kunnen tonen dat het de aangegane verplichtingen kan garanderen en hiervoor de noodzakelijke financiële middelen heeft. Wat betreft het initiële investeringsplan, gaat XChains dan gebruikmaken van vaste prijs “turnkey” contracten met aannemers en leveranten.Door bijvoorbeeld het afsluiten van bepaalde langdurige exploitatie contracten, kan zij hier ook haar eigen risico verminderen. Verder kunnen met de introductie van project specifieke winstdeling en verliesdekkende clausules in de overeenkomst eventuele over- of onderrendementen voorkomen worden.


Om zich ervan de verzekeren dat het beste tarief kan worden aangeboden aan de consumenten zou enige vorm van aanbesteding nodig zijn. Natuurlijk kan het door de Gemeente aangewezen warmtebedrijf zelf de nodige aanbestedingen doen (bouw, levering, exploitatie). Gezien de sterke relatie tussen het te leveren netwerk en de exploitatie zou een gecombineerde uitschrijving echter een beter resultaat kunnen op leveren. Met ander woorden, de Gemeente zou een aanbesteding kunnen doen voor het te kiezen warmtebedrijf met als voorwaarde dat het zelf of een andere publieke partij 51% van de aandelen verkrijgt na aanwijzing van het warmtebedrijf.


XChains voorziet geen probleem om deel te nemen in een tender waarbij het slechts een 49% aandeel in het warmtebedrijf verkrijgt, zolang de belangrijkste afspraken (bouwovereenkomsten, investeringsvolume, risicoverdeling, tarieven, etc.) worden vastgelegd en deze afspraken worden opgenomen in de aandeelhoudersovereenkomst. De infrastructuur blijft formeel in publieke handen en de Gemeente behoudt een goed inzicht in de financiële situatie van het warmtebedrijf en deelt in de winsten (en verliezen).


Deze structuur vermijdt dus een mogelijke belangenverstrengeling van haar rollen als aandeelhouder en opdrachtgever. Indien nodig, kan zij ingrijpen als contractuele partner onder de (concessie) overeenkomst om daarmee het belang van de belastingbetaler én de consument beter te vertegenwoordigen. Tenslotte, haar directe betrokkenheid bij het project geeft de Gemeente ook een beter inzicht in het handhaven en borgen van deze belangen dan de AMC zou kunnen doen.


Conclusie: Deze opzet is misschien niet specifiek voorzien in de nieuwe wetgeving, maar is daar ook niet mee in strijd. Behalve een betere allocatie van de verantwoordelijkheden tussen de Gemeente en een mogelijke private partij (zoals XChains) geeft de introductie van de bovengenoemde overeenkomst -met duidelijke afspraken omtrent de essentiële projectaspecten tussen de Gemeente en het warmtebedrijf- een grotere zekerheid voor alle partijen. Dit leidt enerzijds tot wat minder vrijheid in het doorvoeren van wijzigingen na de start van de bouw van het warmtenetwerk. Maar veel belangrijker, het vermijdt anderzijds het risico van extra investeringen en onverwachte oplopende tarieven. Voor vele woningeigenaren en huurders is dit risico een reden om zich niet aan een warmtenetwerk te willen aansluiten.

 


[1] Zolang de publieke sector 51% van de aandelen heeft, hoeft de Gemeente niet deel te nemen, echter vele Gemeenten willen dit graag en de andere publieke partijen zien ook graag dat de Gemeente deelneemt.

[2] https://cepr.org/system/files/publication-files/245788-private_participation_in_infrastructure_what_role_for_public_private_partnerships_.pdf

[3] Wat betreft de kennis, kunnen natuurlijk de provincies de nodige hulp bieden, maar het is een vraag of deze centrale publieke organisaties ook de noodzakelijke kennis hebben om er voor te zorgen dat projecten efficiënt worden uitgevoerd.

[4] Gebaseerd op het Volkskrant artikel van 12 september 2025 (“ACM waarschuwt: warmtetransitie stokt zolang de prijs van warmte onzeker is”) lijkt dit het geval te zijn omdat zulke aanpassingen het moeilijk maken voor woningbouwcorporaties hun huurders een zekerheid te geven over toekomstige tarieven en daarmee geen toestemming verkrijgen een warmtenet aan te leggen.

[5] Een inhoudsoverzicht van zo een overeenkomst is te vinden in de bijgevoegde Bijlage.


BIJLAGE

(concessie) Overeenkomst


Hieronder een overzicht van de diverse onderdelen van een Concessie Overeenkomst bestaande uit 10 rubrieken en bijlagen:

  1.  ALGEMEEN DEEL: Definities, Inhoud van de Concessie, Verplichtingen Concessiehouder en Concessieverlener, Duur van de Overeenkomst, Zakelijke rechten en toegang
  2.  PROJECT DEFINITIE EN REALISATIE: Energieconcept, Energieprestatie, Ontwerp en realisatie van het Warmtesysteem, Vergunningen, Aanvangscertificaat, Aansluiting
  3.  PROJECTMANAGEMENT EN KWALITEITSBEHEERSING: Projectmanagement , Kwaliteitsbeheersing, Registratie en afhandeling storingen en klachten, Toetsing, Gevolgen van Toetsing en van kennisneming van documenten
  4.  EXPLOITATIE: Exploitatiecertificaat, Exploitatie (productie, transport en levering), Tijdelijke voorziening, Onderbreking van de Levering, Beheer en onderhoud, Innovatie, Klanttevredenheid
  5.  COMMUNICATIE EN AFSTEMMING: Onderlinge informatie-uitwisseling en overleg, Afstemming Gebouweigenaren en Aansluitovereenkomst, Communicatie Gebouweigenaren, Afnemers en overige stakeholders
  6.  EINDE OVEREENKOMST EN OVERDRACHT: Verplichtingen Concessiehouder bij einde Overeenkomst, Overdrachtsinspecties, Overdrachtscertificaat, Volmacht en medewerking, Beëindiging bij tekortkoming Concessiehouder, Beëindiging op andere gronden voor risico van Concessiehouder, Beëindiging in geval van overmacht, Beëindiging bij onvoorziene omstandigheden of wijzingen van het wettelijk kader, Beëindiging vanwege rechterlijke uitspraak, Vergoeding bij voortijdige beëindiging Overeenkomst
  7.  FINANCIELE BEPALINGEN: Tarieven, Leveringsvoorwaarden, Bankgarantie, Overdrachtsgarantie, Financiering, Restwaardevergoeding bij kortere Exploitatie of investering kort voor Einddatum
  8.  WIJZIGINGEN: Wijzigingsprocedure, Wijziging Energieconcept, Wijziging van het wettelijk kader, Onvoorziene omstandigheden, Ongeldigheid van een of meer bepalingen, Wijzigingen op het gebied van energievoorziening, Wijziging Basiswaarden
  9.  TEKORTKOMING EN AANSPRAKELIJKHEID: Tekortkoming en nakoming, Verbeterplan, Aansprakelijkheid en vrijwaring, Overmacht, Boetes, Verzekeringen
  10.  OVERIGE BEPALINGEN: Toepasselijke documenten en voorwaarden, Verantwoordelijkheid voor informatie, Intellectuele eigendomsrechten, Geheimhouding, Integriteit, Overdracht rechten en plichten, Voortdurende rechten en verplichtingen, Geschillenregeling, Beleidsregel Integriteit en Overeenkomsten
  11.  BIJLAGEN: Concessiegebied, Programma van Eisen, Financiële bijlage (inclusief Financieel Model Inschrijving, Financieel Model Concessie en Bankgaranties), Vergoeding bij voortijdige beëindiging, Acceptatie- en Vaststellingprocedure, Energieprestatieberekening, Plannen (Projectmanagementplan Concessie, Energieprestatie en Energieconcept), Boetes


]]>Sun, 14 Sep 2025 14:13:30 +0000<![CDATA[Smart Thermal Networks in the European Union]]>https://www.xchains.info/blog/post/smart-thermal-networks-in-the-european-union

A recent and interesting EU report (see attachment) provides an overview of the current status, emerging trends, and the potential of district heating and cooling systems. It sets out how intelligent control and data exchange throughout the system can help to control the operations of thermal networks for optimal performance in the short and medium term.  The report makes a couple of points that are worth noting:

  • First, there were in 2022 around 19 000 district heating networks in Europe with a collective installed thermal capacity of approximately 333 gigawatts. But there is only a total installed capacity of 7.74 gigawatts (within around 200 installations) for district cooling. When it comes to smart thermal networks, the report states that EU is a global leader with more networks operating at lower temperatures and with a higher share of renewables in the systems.
  • Second, the reports notes in its analysis of the different networks that even if a 5GDHC can be characterized as a smart thermal grid, it represents a significant departure from the earlier generation networks as the underlying philosophy and capabilities are distinctly different. Hence, cities must carefully consider which system aligns best with their specific circumstances, such as their existing DHC infrastructure, prevalent heating technologies, building insulation standards, grid capacity, RES availability, and any construction limitations. 

The Netherlands has still a limited number of heating and/or cooling networks, but a relatively high level of local renewable energy (solar). Hence, XChains believes that the Netherlands could potentially play an interesting role in the development of these smart thermal networks. It should make use of the requirement to replace natural gas as heating source by giving a focus towards 5GDHC networks and bring about the considerable innovation potential of smart thermal networks. If this is done, it could become a leading country in respect of the smart thermal networks.

EU Report Thermal Networks in EU
]]>Thu, 27 Mar 2025 16:02:05 +0000<![CDATA[De zomer komt eraan]]>https://www.xchains.info/blog/post/de-zomer-komt-eraan

Nu de zomer in aantocht is wordt koeling weer een gespreksthema. Zelfs als het gebruik van airconditioners nog ver achter blijft bij landen waar hitte een dagelijks fenomeen is, rusten meer en meer Nederlands hun huis uit met airconditioners.Dit is begrijpelijk omdat het moeilijker is om jezelf te beschermen tegen hitte, in tegenstelling tot koude. De snelle klimaatveranderingen die we nu doormaken leiden ook in traditionele gebieden met een gematigd klimaat (zoals Nederland) tot grotere extremen en hogere temperaturen gedurende langere perioden. Dit betekent dat de noodzaak groeit om actie te ondernemen om ook tijdens deze hittegolven een leefbare situatie voor iedereen te verzekeren.


De algemeen bekende methode om de leefbaarheid in huizen, kantoren, winkelcentra en andere gebouwen acceptabel te maken is door een airconditioning installatie op het huis of gebouw te plaatsen. Zoals we op fotos zien van steden in gebieden waar de temperatuur vaker hoog oplopen, krijgt elk appartement of woning een afzonderlijke airconditioner. Het resultaat van al deze “individuele” oplossingen is dat leefbaarheid buiten de woningen en gebouwen nog slechter wordt. Doordat al deze airconditioners (of misschien beter “koudepompen”) de overtollige warmte naar buiten werken en de buitenlucht opwarmen, moeten ze nog harder werken om de binnen temperatuur te verlagen, want hoe goed een woning of gebouw ook geïsoleerd is, de warmte komt naar binnen.


Het behouden van een acceptabele binnentemperatuur vraagt om een hoeveelheid energie die meestal van buiten de stad komt en zich uiteindelijk in warmte omzet.Deze extra energie leidt tijdens de Nederlandse winters tot misschien minder sneeuw en ijspret en de noodzaak om zich minder dik te kleden. In de zomer maakt deze extra energie het leven buiten alleen nog maar ondragelijker. Met andere woorden, het is belangrijk dat we de energie toevoer naar de steden beperken.


Wat betreft de winter, hebben de inspanningen om huizen en gebouwen beter te isolerener al voor gezorgd dat het gasverbruik (i.e. energie toevoer) tijdens de winter sterk is afgenomen.De situatie in de zomer is echter geheel anders. In plaats van ervoor te zorgen dat er minder energie naar de steden vloeit tijdens de zomer, installeren we meer en meer energie vragende individuele “koude pompen” en creëren we dus “hitte eilanden” in en rondom de steden. Om dit probleem te vermijden is een alternatieve collectieve aanpak nodig waarbij we dus de hoeveelheid energie die naar de stad vloeit verminderen en ervoor zorgen dat een gedeelte van de overtollige warmte wordt opgeslagen voor gebruik in de winter.


Koude netwerken zijn hiervoor een goede oplossing omdat via deze netwerken de warmte kan worden opgenomen in het netwerk en tijdelijk in buffers en WKOs worden opgeslagen. Ook kan een deel van deze warmte worden gebruikt om er voor te zorgen dat er warm tapwater is. Zelfs als we in de koeling voorzien middels airconditioners, zijn er goede mogelijkheden deze aan te sluiten op een koude netwerk. Daardoor neemt de energie efficiëntie toe en wordt ook eventuele geluidsoverlast van buitenunits voorkomen. Er wordt wel gezegd dat voor bestaande woningen grote ingrepen nodig zijn, zoals vloerverwarming, maar dit blijkt in de praktijk een fabel te zijn. Met beperkte ingrepen kunnen bestaande woningen op zo’n netwerk worden aangesloten. De waarde van de woning stijgt dan al snel met 5% of meer.


In de zomer komt er dus een grotere nadruk te liggen op het koude netwerk, zoals in de winter op het warmte netwerk, maar de combinatie van beide netwerken zoals voorgezien in een 5de generatie netwerk (5GDHC) zorgt er voor dat er een goede uitwisseling van overtollige warmte en koude mogelijk is, maar ook dat deze tijdelijk opgeslagen kan worden (van kortere duur in buffers of voor langere duur in WKOs). Hiermee, kan de hoeveelheid (externe) energie die in stedelijke gebieden wordt gebruikt voor koeling, en verwarming worden verminderd met als direct gevolg dat de buiten temperatuur minder oploopt in de winter en de zomer.


Behalve een beter gebruik van energie en minder opwarming van het stedelijk gebied, zorgt het gebruik van een collectief netwerk voor een mooier aangezicht in de stad (geen individuele aircos op de buitengevels en daken) en voorkomt het de bijkomende geluidsoverlast. 

De geluidshinder in de winter van warmtepompen is misschien minder storend, omdat bij de buren de ramen veelal gesloten hebben. In de in de zomer is dit minder het geval als d buren zelf geen airconditioner hebben. En dit nog buiten het feit dat degenen met de open ramen ook direct hinder ondervinden van de extra opwarming door deze airconditioners.


Conclusie: Het is tijd dat we in Nederland intensief gaan nadenken hoe we deze koude netwerken het best en zo snel mogelijk kunnen realiseren ter vermijding van hitte eilanden, overtollig geluid en het uitzicht op vele airconditioners tegen de gevels en op daken van woningen.

Get Started Now
]]>Thu, 13 Mar 2025 16:21:52 +0000<![CDATA[Heating networks in the urban subsurface]]>https://www.xchains.info/blog/post/heating-networks-in-the-urban-subsurface1

Please acces here the article

Go to PDF File
]]>Thu, 27 Feb 2025 13:53:20 +0000<![CDATA[From 3G heating networks to 5G heating and cooling networks]]>https://www.xchains.info/blog/post/e-from-3g-heating-networks-to-5g-heating-and-cooling-networks

Go to the article

Dowload PDF file
]]>Wed, 26 Feb 2025 08:58:24 +0000<![CDATA[Do heating networks limit freedom of choice?]]>https://www.xchains.info/blog/post/do-heating-networks-limit-freedom-of-choice2

Access to article

Download PDF file
]]>Tue, 25 Feb 2025 11:54:04 +0000